zondag 28 juni 2009

Thomas Merton


Een van de weinige geluidsfragmenten waar zijn stem op te horen is: http://www.youtube.com/watch?v=8NCImO_VF98

vrijdag 1 mei 2009

Ontvang wat je bent, en word wat je ontvangt


Ad de Keyzer, onze docent voor het onderdeel 'de spiritualtieit van de liturgie', spreekt van liturgie als een omvormingsproces.
Hij maakt daarbij onderscheid tussen twee aspecten waar het in de kerkdienst om gaat: gemeenschap en juiste gesteldheid.
Allereerst gaat het er om dat kerkgangers zich losmaken uit hun op zichzelf betrokken zijn en zich verbinden aan elkaar. Dat wil zeggen dat zij een gemeenschap gaan vormen. Zij zijn bijeen geroepen. Door God. Dat wil zeggen dat de reden en de oorzaak van deze gemeenschap niet ligt in hen zelf of in hun keus om daar te zijn.
Een tweede aspect is dat mensen in de juiste gesteldheid komen, ‘waardig zijn’ om het Woord te kunnen ontvangen.
Ook hier zitten een aantal elementen aan. Zoals Augustinus het zegt in zijn liturgie van de paasnacht: ontvangt wat gij zijt en wordt wat gij ontvangt. Deze woorden kun je de meest kernachtige samenvatting noemen van de liturgie als mystieke weg.

Ruimte van het vieren


Nou, ik zal het weten dat ik een opleiding volg aan een (rooms)katholieke instelling. De 'ruimte van het vieren' is het thema dat op een bevlogen manier wordt aangesneden (en opgediend) door Ad de Keyzer.
Ik word meegenomen in een omvorming van termen: 'Kerkdienst' heet nu 'viering', 'avondmaal' wordt 'eucharistie'. Dat is allemaal nog redelijk vertrouwd. Maar dat ik over kerkgangers leer spreken in termen als 'volk van God' dat is wel even wennen. En dat ik de functie van riten leer verstaan en nadenk over de rituele aspecten van de liturgie ook. Laat staan als er woorden vallen als 'participatio actuosa'. Dan kan ik niet anders dan me overleveren aan het ware kerklatijn.

Als rechtegaard protestant ben ik gewend om de liturgie in termen van functionaliteit te begrijpen. Waar dienst het voor? Wat betekent het? Elk gebaar of ritueel moet een duidelijke functie hebben. En anders legt de dominee het wel uit. Het liefst met veel woorden.
Er moet vooral niets geheimzinnigs aan de vormgeving van de eredienst zijn. Het gevaar is dat een kerkdienst plat en rationeel wordt. Het stijgt niet uit boven dat wat we zelf kunnen bedenken.

Met andere woorden: het mystagogisch element komt niet in beeld.
Met mystagogisch bedoel ik: dat wat ons invoert in het Geheim, het mysterie van het geloof.
Liturgie, het werk van het 'volk' is meer dan bijbeluitleg en het zingen van een lied. De liturgie zoals deze door de eeuwen heen ontstaan is, geeft een mystieke weg aan. Een weg waarlangs mensen tot God komen en God tot mensen nadert.
Het gaat in mystagogie om perspectiefverschuiving. Dat we niet alleen weten wat wij doen in de kerk, maar ook enigszins gaan aanvoelen wat God doet in de kerk.
Tot mijn vreugde herken ik in de uitgangspunten van het Dienstboek eenzelfde uitgangspunt: “Het is God zelf die zijn naam doet gedenken.”
He, dat is in ieder geval een verbinding tussen wat ik gewend ben en wat ik op het Titus Brandsmainstituut leer.

Geestelijke lezing


Vandaag heb ik mijn werkstuk Spirituele hermeneutiek afgerond. Ik vond het mooi om te ontdekken dat je naast exegetische vaardigheden ook jezelf mag inbrengen. Het gaat er ook om dat je zelf geraakt wordt, meekomt in wat de tekst bij jou teweeg brengt. Niet alleen willen begrijpen, maar begrepen worden.
Als uitgangspunt voor de opdracht koos ik het verhaal van Elia op de Horeb I Koningen 19).
Geestelijke lezing gaat uit ervan uit dat een bijbeltekst niet bedoeld is om te informeren (over wat Elia heeft meegemaakt), maar dat het lezen behulpzaam kan zijn om mensen te begeleiden in hun geestelijke groei.
Bij het lezen van de bijbel gaat het er niet om of je alles snapt wat er precies bedoeld wordt. Het gaat erom of je erdoor veranderd wordt naar het beeld van God dat in je gelegd is: licht en leven, vrede en recht, liefde en trouw.
Dit geeft al aan dat het een niet aflatend proces is. Want al doende in het dagelijkse leven toets je wat je ontdekt hebt.
Je ontdekt bijvoorbeeld dat je je herkend in de moedeloosheid van Elia. Dat je het wel wil opgeven. Maar onverwacht is er iets of iemand dat je zegt: doorgaan! Er is nog een weg te gaan. Die weg zag je zelf niet meer. Het is een ander die je de ogen opent. En die je daadwerkelijk helpt (met een beker water en een bete brood).

En zo ga je verder. Want gaandeweg wordt een inzicht, een gedachte getoetst en gezuiverd, steeds weer opnieuw.

Er komt een moment dat het genoeg is. Dat je er een punt achter wilt zetten. Het is mooi geweest.
Dat mag. Heel teder is het gebaar van de bode op het schilderij. Voorzichtig raakt de engel Eia aan.
Maar hij verstoort ook Elia's zelfbeeld. Hij huilt niet mee, maar laat een andere mogelijkheid zien. Een weg om te gaan.

maandag 27 april 2009

Spirituele hermeneutiek


Vandaag, ik heb een week (studie) verlof, maak ik een begin aan mijn werkstuk naar aanleiding van het college van Huub Welzen.
De praktijk van de 'lectio divina' (het zuivere lezen) kun je vergelijken met het herkauwen van een koe. Dat betekent dat je alsmaar moet kauwen op de letters, waarna je ze inslikt en na een tijdje weer terug laat keren om erachter te komen of de al geproefde woorden nog verborgen voedingstoffen bevatten. De betekenis van een tekst kan voor iedereen anders zijn. Het gaat erom hoe een persoon zelf de tekst interpreteert. Je kunt een ander niet vertellen wat de betekenis is van de tekst, maar die betekenis kun je alleen zelf ontdekken.
Het thema van dit blok geeft aan hoe belangrijk het is dat mensen zich openstellen voor bijbelteksten. En dat wij de confrontatie met onszelf zo open en zuiver mogelijk aangaan.
Ik merk dat ik door de opleiding bijbelteksten anders ga benaderen. Ik vraag me steeds af wat de teksten mij persoonlijk doen; wat schuilt erachter, wat is de ware betekenis.
Het lijkt me voor preken en kringwerk een uitdaging om minder uit te leggen en de mensen zelf de kans te geven om de teksten op hun manier te interpreteren.

maandag 20 april 2009

Pasen




















In de oudste lagen van mijn ziel,
waar hij van stenen is gemaakt,
bloeit als een gaaf, ontkleurd fossiel
de stenen bloem van uw gelaat.

Ik kan mij niet van u bevrijden,
er bloeit niets in mijn steen dan gij.
De oude weelden zijn voorbij,
maar niets kan mij nog van u scheiden.

Maria Vasalis

dinsdag 10 maart 2009

lectio divina - geestelijke lezing



Vast onderdeel van de opleiding en van de tweedaagse trainingen is de beoefening van lectio divina. Het is een manier van meditatief bijbel lezen. Maar ook andere (mystieke) teksten zijn gebaat bij deze vorm van aandachtig lezen.

Een handreiking om de lectio divina te (be)oefenen:

1. Zoek een geschikte plaats en tijd om aandachtig te kunnen lezen. Een stille plek waar je niet gestoord wordt - geen telefoon, geen muziek, geen computer of TV die aandacht vragen. Zoek ook in de tijd een geschikt moment waarop je niets anders hoeft te doen en weet dat je niet gestoord zult worden.

2. Probeer stil te worden. Concentreer je op wat je gaat doen: goddelijk of spiritueel lezen.
Het gaat bij deze manier van lezen niet om ‘informatie’, niet om studie, niet om discussie, maar om ‘omvorming’: wat doet het met je, wat raakt je, hoe verandert het jou?
Deze vorm van lezen is vooral een houding: het is een vorm van lezen met je hart. Het gaat niet om wat ik er allemaal van vind, welke mening ik erover heb, maar wat God me door deze woorden zou kunnen zeggen.
Het gaat niet om leren, maar om luisteren! Dat vraagt een open, ontvankelijke houding.

3. Deze open houding verwoord je in een kort gebed. Daarmee spreek je je vertrouwen uit dat God in de woorden die je lezen gaat, tot jou zal spreken.

4. Lees dan rustig en aandachtig de voorgegeven tekst. Lees langzaam. Hardop lezen kan helpen. Lees een zin, alinea of bladzijde en herlees haar na een periode van stilte één of meerdere keren opnieuw. Dus niet diagonaal over de pagina, maar ‘prof’ de woorden op je tong. 'Herkauwen' noemen de woestijnvaders dit steeds hernemen van de woorden.

5. Lees daarna de passage nog eens en probeer de woorden te lezen met je hart. Wat roept het bij je op? Wat voel je als je het leest? Wat raakt je? Waar blijft je aandacht bij hangen? Sluit je ogen en laat komen wat komt. Waar denk je aan? Wat voel je of word je gewaar. Maken de woorden je blij? Of juist verdrietig of boos wellicht? Veroordeel geen enkel gevoel, maar registreer het gewoon.

6. Leg dan de tekst weg, sluit je ogen en word rustig en stil van binnen. Probeer niet met jezelf of met de schrijver in gesprek te gaan. Probeer ook niet in gedachten anderen te overtuigen van jouw inzichten, maar blijf bij wat je hebt gezien en gevoeld. Als dat wel gebeurt (en dat gebeurt zeker!), veroordeel dat dan niet, maar zie het gebeuren.

7. Verwoord dat wat je hebt ervaren, gezien, gevoeld, gedacht, in een kort gebed. Of, als je dat niet kunt, spreek een korte dankgebed uit.

8. Neem wat je hebt gelezen en ‘gehoord’ in de tekst mee je gewone, dagelijkse leven in en leef er mee. Het bijhouden van een geestelijk dagboek kan erg helpen.
Schrijf eventueel een korte zin uit de tekst over op een kaartje en neem dat mee in je tas, je auto of hang het boven je bureau.

zondag 31 augustus 2008

Tweede jaar begint

Begin september 2008 gaat het tweede jaar van de opleiding geestelijke begeleiding van start.
Voor blok 5 staan twee thema's op de rol:
- De belijdenissen (Confessiones) van Augustinus, en een
- inleiding mystagogie.

Aurelius Augustinus (354-430)is een van de grootste leraren van de kerk. Hij was een begenadigd prediker en schreef veel, vooral in discussie met tijdgenoten.



Tot op de dag vandaag zijn zijn preken goed te lezen met beeldende taal en mooie taal. Een voorbeeld:

Een last die verlicht
De Heer zegt: "Mijn juk is licht en mijn last is licht." (Mt 11,30) (...) De last van Christus is zo licht dat die je niet neerdrukt maar zelfs ondersteunt. Niet zoals andere lasten, die licht worden genoemd als ze niet erg zwaar zijn maar wel wat wegen. Het maakt verschil of je een zware last draagt, een lichte of helemaal geen last. Wie een zware last draagt gaat daar zichtbaar onder gebukt. Wie een lichte last draagt gaat daar ook onder gebukt, zij het minder. Wie helemaal geen last draagt loopt duidelijk met een rechte rug.
Zo zit het niet met de last van Christus. Het is juist goed die te dragen, want die ondersteunt je. Als je hem aflegt heb je het juist zwaarder. Ja, broeders en zusters, dat lijkt u onmogelijk, maar dat is het niet! Misschien kan ik een concreet voorbeeld vinden waardoor u ziet wat ik bedoel. Ook dat voorbeeld is wonderlijk, ja eigenlijk ongelooflijk. Kijk eens naar de vogels. Elke vogel heeft vleugels. Let eens op hoe zij hun vleugels ineenvouwen als ze landen om te rusten. Ze leggen ze dan zogezegd langszij. Denkt u dat ze door die vleugels zwaarder worden? Als je dat gewicht eraf haalt storten ze neer! Hoe lichter hun last, hoe minder ze kunnen vliegen. Goed, je ontneemt hun de last, zogenaamd uit medelijden. Maar als je echt medelijden hebt laat je die vleugels zitten. En als de vleugels al gekortwiekt zijn, moet je ze weer laten groeien. Dan neemt hun gewicht toe en kunnen ze weer wegvliegen.

Augustinus / sermo 112A,6 - in: Als korrels tussen kaf: preken over teksten uit het Marcus- en Lucasevangelie, Budel 2007 p. 219-220.

Een goede site over Augustinus is die van het Augustijns Instituut Eindhoven.


[ikoon door br Joseph, Mount Calvary Monastery, St Barbara, Californie, VS. Het aardige is dat Augustinus niet als westerling maar als Afrikaan is afgebeeld!]

Het bekendste boek van Augustinus is Belijdenissen.
Het leven van Augustinus wordt getypeerd door een sterke betrokkenheid op God en een leven dat dienstbaar is aan de kerk. Hij staat onder invloed van diverse filosofische stromingen en ademt het gedachtegoed en de cultuur van zijn tijd. Hij begeeft zich in de hoogste kringen van het Romeinse rijk en is een getalenteerd en begaafd mens.
In de Confessiones beziet hij zijn eigen leven en zijn ik in een kritische doorschouwing tot op God. Hij is een zoeker naar waarheid en echtheid.
Filosofische en existentiële vragen grijpen ineen: hoe kunnen wij iets zoeken, als we niet reeds bij voorbaat weten wat we zoeken? En hoe kunnen wij spreken van een zoeken, als we het gezochte reeds (op een of andere manier) kennen?

De grondlijn van het boek wordt enerzijds gevormd door een autobiografische terugblik op de ontwikkeling van Augustinus’ leven en anderzijds door een beschrijving van de manier waarop Augustinus tegen zijn tijd, geloof en God aan kijkt.
Hij beschrijft zijn leven en inzichten coram Deo, als een gebed, een belijdenis niet alleen van zijn eigen fouten en beperktheid maar voor alles als een aanspreken van de Eeuwige God. In zijn zoeken naar God ervaart, vermoedt, ‘weet’ Augustinus dat God hem zoekt en draagt en omgeeft.

Het boek is herkenbaar door de manier van schrijven die opvallend modern aandoet. Het is daarom erg toegankelijk.
Augustinus begint zijn Confessiones met een stortvloed van vragen. Wat is eerder: God roepen of God prijzen? Wat is eerder: God roepen of God kennen? Waar roep ik God heen, wanneer ik Hem aanroep? En is er iets in mij dat God kan bevatten? Kunnen hemel en aarde God bevatten? Bevatten zij God misschien door te zijn? Bevat ook ik God door te zijn? Is dit de wijze waarop God in mij is? Of is het waarachtiger te zeggen, dat ik in God ben? En is dat dan de wijze waarop God in de schepping is: door haar te vervullen? Vervult God haar overal geheel? Wie is God? Wie ben ik, angstig en beperkt wezen? Wie zal mij openen, behalve God?

Het zijn deze vragen die het richtsnoer vormen bij de zoektocht van Augustinus. Het patroon daarvan is een grondervaring, die het centrale gezichtspunt van deze spirituele autobiografie vormt: ‘Ik zou derhalve niet zijn, mijn God, ik zou in het geheel niet zijn, als Jij niet was in mij. Of is het zo, dat ik niet zou zijn, als ik niet zou zijn in Jou, uit wie alles, door wie alles, in wie alles is? Ja, zo is het, Heer, zo is het’ [Confessiones 1.2.2].
Augustinus’ zoekende hart komt nu pas tot rust: ik ben naar God toe geschapen: ‘Ja, Jij hebt ons naar Jou toe gemaakt, en ons hart is onrustig, totdat het rust in Jou’ [Confessiones 1.1.1]

vrijdag 15 augustus 2008

Vriendschap



Afgelopen zomer bracht ik een kort bezoek aan Taizé. We verblijven onderweg naar de Franse Alpen toevallig in de buurt. Altijd gezegd: nooit voor een bliksembezoek Taizé aandoen. Maar ik vind het toch prettig, goed. Ik herken veel van twee eerdere bezoeken.
De dienst meemaken is fijn. Rust, stilte. Ik merk dat niet iedereen zich vanzelf aan de stilte kan overgeven, maar al die mensen stemt me ook vreugdevol. Ze zijn er zoals ze zijn, met elkaar en zoekend naar God. Mooi.
Veel liederen zijn nieuw voor me. En tegelijk is de sfeer vertrouwd, herkenbaar. Ik zwerf over het terrein, kijk rond en bekijk al die mensen. Het geeft me een gevoel van verbondenheid. In het dorp is het stiller. Ik verwijl een tijdje bij het graf van frere Roger. Er staan twee knielbankjes waarop regelmatig mensen blijven zitten. Gevoelens van dankbaarheid en respect voor zijn leven.



In de winkel koop ik de icoon van Jezus’ vriendschap (met abt Menas). Het is al langer een wens van me. Jaren geleden werd ik gewezen op deze ikoon op het gebedspatoraat ‘In Christus heel’. Het ging toen over mijn gevoel van eenzaamheid en het als veraf ervaren van God.
Sinds mijn thuiskomst heeft de ikoon een plek gekregen in de gebedshoek op mijn werkkamer. Het zegt me dat Christus niet alleen gekomen om me leren hoe ik beter kan leven, me te onderrichten maar vooral om me in gemeenschap met God te brengen. Hij zegt tegen: “jij bent heel dicht bij God, en dat geldt voor altijd.” Zelfs als mijn geloof heel klein is, ik het vooral van me zelf verwacht; zelfs als ik erg twijfel, dan blijft God steeds weer mijn vriendschap zoeken. Bijna onzichtbaar is de arm die Jezus op de schouder legt.
Ik lees ergens dat een oude koptische afbeelding is uit de zevende eeuw (te zien in het Louvre): Christus staat met zijn arm om Menas' schouders. Menas was een soldaat die kluizenaar werd en toen de marteldood is gestorven. Een radicaal mens dus. In die zin lijkt hij op Petrus. Christus draagt een mooi en dik boek in zijn armen: de bijbel, het Woord van God, dat Hijzelf is. Menas een klein boekrolletje, wat hij ís en heeft, heeft hij van Christus, van God ontvangen. Daarom wijst hij ook naar Christus. Christus duwt Menas niet plat, hij knuffelt hem niet tot hij buiten adem is, integendeel, er is ruímte tussen hen. Het lijkt wel alsof Jezus Menas op de voorgrond duwt… “Ga nu maar…” “Zoals ik nu ook jij…”
Ik merk dat ook die ruimte me goed doet, oplucht. Het geeft vrijheid en toch het gevoel er niet alleen voor te staan.

donderdag 14 augustus 2008

Het is goed af en toe is van je sokken geblazen te worden

In een mooi interview in Soeterbeeck aan zee vertelt theoloog Erik Borgman over zijn visie op geloof en de actualiteit.
God is niet ergens anders, maar in het hier en nu. De plek waarop je staat is heilige grond. En het zijn juist de kale plekken in het leven waar God komende is.
Hij zegt mooie en verstandige dingen over onze neiging het leven te willen beheersen. Een christelijke notitie is dat we niet ons zelf overeind hoeven te houden. Het leven is weerbarstig en het is geen genezing als we kiezen voor een spiritualiteit die ons minder kwetsbaar maakt. Alsof je door psychologisch weerbaar te maken, de wereld en je leven kunt verbeteren. Je moet durven vallen. Geloven is uiteindelijk dat Iemand anders iets moet doen.

Zie: http://player.omroep.nl/?aflID=7659237&md5=03a2f50fe8f6c06a92c90cc5c191b102

zondag 1 juni 2008

Thomas van Kempen


Eeuwige God,
er bestaat geen heiligheid als U uw hand terugtrekt.
Geen wijsheid heeft enig nut als U haar niet langer leidt.
Geen kracht kan standhouden als U haar niet behoedt.
Geen zuiverheid blijft bewaard als U haar niet beschermt.
Geen waakzaamheid kan van onze kant iets veiligstellen,
als uw heilige aandacht niet op ons is gericht.
Als U ons verlaat zinken wij weg en komen om...
Maar als U tot ons komt, worden wij opgericht en leven wij.
Hoor dan ons bidden in ootmoed van hart en genees onze wonden.
Door Christus, onze Heer. Amen.

Thomas à Kempis (1379 - 1471)


zaterdag 3 mei 2008

Werkstukken

Elk collegeblok aan het Titus Brandsmainstituut wordt afgesloten met een werkstuk. Deze eerste dagen van mei -voor het laatste blok begint- gebruik ik voor een inhaalslag. Het inleidend college van Frans Maas over gestalten van spiritualiteit. De vraag komt aan de orde waarom te rade gaan bij mystieke teksten?

Een mysticus of mystica is iemand die op een overweldigende wijze de tegenwoordigheid ervaart van iets dat de mens overstijgt. "God is groter dan ons hart" en dat besef en die ervaring is veel 'werkelijker' dan al wat wij doorgaans voor werkelijk aanzien. De 'gewone werkelijkheid' wordt als het ware transparant voor een 'andere, uiteindelijke werkelijkheid'. De mysticus voelt tijdens zo'n ervaring zijn 'ikheid' verdwijnen. Zijn opgeslotenheid in zichzelf wordt opgeheven. Een aanvankelijke 'behoefte aan God' ontwikkelt zich tot een 'verlangen naar God'.

Dag Hammerskjöld liet zich ook sterk door mystici beinvloeden, met name Johannes van 't Kruis. Hij schrijft:

..... het antwoord op de vraag, hoe de mens een leven kan leiden van actieve maatschappelijke dienstbaarheid in volledige harmonie met zichzelf als lid van de gemeenschap van de geest - vond ik in de geschriften van de grote middeleeuwse mystici. Zelfovergave is voor hen immers de weg naar zelfverwerkelijking geweest. Zij hebben in eenvoud van geest en in gerichtheid naar binnen de kracht gevonden om ja te zeggen tegen ieder appèl dat de behoeften van de naasten op hen deden. Om ook ja te zeggen tegen alles wat het leven voor hen met zich meebracht, wanneer ze de roep van hun plichtsbesef volgden.

Hij maakt daarmee ook duidelijk dat mystiek en een toegewijd leven leiden elkaar niet uitsluiten.

woensdag 9 april 2008

Verschillende gestalten


De colleges van Frans Maas bieden een korte inleiding spiritualiteit. Een eerste terreinverkenning aan de hand van een beschrijving van het veld en een paar voorbeelden: Meester Eckhart, Johannes van het Kruis als klassieke voorbeelden en enkele mensen uit de twintigste eeuw (rond de tweede wereldoorlog): Simone Weil, Dag Hammerskjöld, Etty Hillesum.

De grens tussen spiritualiteit en mystiek is vloeiend. Bij spiritualiteit richt je de aandacht meer op de praktijk van het leven. Het gaat over hoe jij vorm geeft aan bidden en werken, welke keuzes je maakt, hoe je relaties in elkaar steken en hoe je met de moeilijkheden van het leven omgaat. Mystieke schrijvers richten zich vooral op het omvormingsproces van de mens, hoe dat van Gód uit uitwerkt.

Simone Weil is een intrigerende en (of beter: want) ongrijpbare figuur. Zij wordt een mystiek schrijfster in de reflectie op haar zoektocht als jodin en in confrontatie met de christelijke traditie en het sociale onrecht. Ze wilde zo dicht mogelijk bij de lijdende mens staan en met hen mee lijden.
En dat deed ze op een absurd, radicale manier. Ze overleed in 1943 in Engeland waar ze opgenomen was voor behandeling van TBC. Hoewel uitgeput en ernstig verzwakt weigerde ze niet meer te eten dan de mensen in het oorlogsgebied.
Ze is geschoold als filosofe en groet op in een joods-agnostisch milieu. Op zoek naar de waarheid wil ze volstrekt integer zijn. Van elke bewering die je doet (bijvoorbeeld 'God bestaat'), moet je ook het tegendeel doordenken (dus ook 'God bestaat niet').

dinsdag 8 april 2008

Pauze met Pasen en de draad weer oppakken

Na het derde blok in de maand februari heb ik de studie even laten rusten. De viering van Pasen vroeg alle aandacht. Met vieringen en een hele nacht waken met de jongeren in onze gemeente. Heel intensief en mooi. Met veel facetten. Verstilling, het buiten zingen bij het vuur dat brandt, het wachten op het licht dat komt en er is als een geschenk en weldaad. De paaswake begon met onstuimig weer en veel wind. Naarmate de nacht vorderde werd het stiller, alsof de schepping zijn adem inhield.

Inmiddels ben ik begonnen aan mijn tweede schrijfopdracht. Ik loop daarmee erg uit de pas, maar kan nu in de collegevrije periode proberen een inhaalslag te doen.

Dit tweede verslag gaat over de collegestof van Frans Maas, inleiding spiritualiteit. Het betreft een eerste introductie en enkele uiteenlopende tendensen en personen zoals Johannes van het Kruis en Dag Hammerskjöld, Simone Weil en Etty Hillesum.

donderdag 31 januari 2008

Transparant

"Soms zien wij dat de dingen transparant worden... Ze zijn dan niet langer ondoorzichtig, God blijft niet langer verborgen. We moeten leren beseffen dat het leven in feite eenvoudig is. Wij leven in een wereld die volkomen transparant is, waar God altijd aanwezig is. Dit is niet zomaar een mooi fabeltje, het is werkelijk zo, maar we kunnen het niet altijd zien. Als we onszelf overgeven aan Hem en onszelf vergeten, dan kunnen we het soms zien en dan zien we misschien ook dat God zich overal openbaart, in alles, in mensen en dingen, in de natuur en in de gebeurtenissen... Zo wordt het duidelijk dat Hij overal is, in alle dingen, en zonder Hem kunnen we niet. Zonder God kunnen we niet leven. Dat is gewoon onmogelijk. Het enige probleem is dat we dit niet begrijpen. En toch is het duidelijk dat we leven voor Hem."

Thomas Merton

zaterdag 26 januari 2008

Opnieuw een tweedaagse

De opleiding geestelijke begeleiding kent in het eerste jaar drie trajecten:
- (wekelijkse) colleges aan het Titus Brandsma instituut
- (maandelijks) een tweedaagse met de kleine groep
- (in het eerste jaar) een achttal gesprekken met een geestelijk begeleider

Komende week ontmoeten we elkaar weer op Hydepark in Doorn voor de vijfde tweedaagse. Deze zal in het teken staan van mystiek.

“Denk je misschien dat ik een geestelijk leven heb?
Ik heb er geen, ik ben gebrek, ik ben stilte, ik ben armoede, ik ben eenzaamheid, want ik heb aan het geestelijk leven verzaakt om God te vinden en Hij spreekt luid in het diepste van mijn armoede…”

(Thomas Merton: In gesprek met de stilte)

Al eerder verwees ik naar het onzichtbare midden dat het geestelijk leven bepaald. Cassinanus verwijst naar dat onzichtbare midden bij het bouwen van een koepelgewelf. Eenzelfde vergelijking maakt de Franse schrijver Antoin St Exupery: 'Een kathedraal is iets heel anders en iets meer dan de som van alle gebruikte stenen; ze is architectuur en idee. Uit de stenen kan men geen begrip van de kathedraal afleiden; zij is het die de stenen door haar eigen betekenis verrijkt. De stenen zijn geadeld voor het doel waarvoor ze gebruikt werden.'

donderdag 3 januari 2008

God kennen

God wordt niet volledig gekend wanneer hij enkel "gekend" wordt met het verstand. Hij wordt het best gekend door ons wanneer Hij bezit neemt van heel ons zijn en ons met Zichzelf verenigt. Dan kennen we Hem niet als een idee maar voorbij aan alle ideeën, in een liefdescontact, in een ervaring van Wie Hij is, in een realiseren dat Hij en alleen Hij ons leven is en dat we zonder Hem niets zijn. Het is onze vreugde om niets te zijn, en te weten dat Hij alles is.

Uit: Thomas Merton: "Bread In The Wilderness", Liturgical Press, Collegeville, MN 1971, p.166.

woensdag 5 december 2007

Jacopone van Todi

Met Hein Blommestein lezen we teksten uit de Franciscaanse traditie. Onder andere van de franciscaanse dichter en mysticus fra Jacopone van Todi, ook wel 'Gekke Japie' genoemd.
Hij wordt in 1294 genoemd als afgevaardigde naar paus Celestinus V om toestemming te vragen om even streng te mogen leven als Franciscus. Zijn handtekening staat onder een manifest van 10 mei 1297, gericht tegen paus Benedictus VIII. En later zijn er uitspraken van en verhalen over hem opgetekend. Maar hij wordt vooral beroemd door zijn Italiaanse en Latijnse gedichten en liederen, die nog eeuwenlang gelezen en gezongen zouden worden. En zelfs nu nog, want wie kent niet het Stabat Mater?



Wie om Christus waanzinnig is geworden,
lijkt gekweld en gepijnigd,

Maar hij is een leermeester, gedoctoreerd
in de natuur en in de theologie.

Wie om Christus waanzinnig wordt,
lijkt gek aan de mensen;

Wie deze ervaring niet heeft gehad,
lijkt het een ontsporing.

Wie deze leerschool wil binnengaan,
zal een nieuwe leer ontdekken.

Wie deze waanzin niet ervaart,
weet nog niet wat goed is.

Wie zich in deze dans wil scharen,
vindt mateloze minne;

Honderd dagen aflaat
voor wie hem uitjouwt.

dinsdag 13 november 2007

Tweede blok (vervolg)


De andere nieuwe docent is Hein Blommestein. Hij leidt ons in

Mystieke tekstlezing: Teksten uit de Franciscaanse traditie

Inleiding in de franciscaanse traditie

Tweede blok


Inmiddels is het tweede blok begonnen. Met twee nieuwe docenten en twee nieuwe onderwerpen.

Huub Welzen behandelt het thema In gesprek met de Schrift

In dit blok komt het volgende aan de orde:

Week 1: De praxis van de geestelijke lezing; Grondstructuur van de geestelijke lezing; De beginhouding
Week 2: De voltrekking van de tekst
Week 3: De inwendige dimensie
Week 4: De godsbetrokkenheid
Week 5: De mystieke dimensie
Week 6: De doorwerking

Het gaat bij deze benadering van het lezen van de bijbel om de ervaringslaag van de Schrift. Je kunt het vergelijken met een vriendschapsrelatie. Wanneer ik iemand met iemand bevriend ben, dan voel ik wat er in hem omgaat, ik weet of vermoed hoe zij de dingen aanvoelt, ik luister áchter de woorden naar zijn hart.

Zijn woorden neem ik niet `letterlijk′, want ik hoor zijn bewogenheid, ik raad zijn genegenheid. Als ik hem aanzie, aanraak, aanvoel, dan blijf ik niet bij de buitenkant staan, ik laat mij raken door zijn binnenkant die zich voor mij opent.
Dit gebeurt niet allemaal in één keer. Zoals vriendschap langzaam groeit en zich verdiept, zo gaat het ook met de Schrift.

Wanneer ik uitsluitend let op de `letter′, dan dood ik de zeggingskracht van de Schrift. Haar diepere bewogenheid blokkeer ik. Wanneer ik door de woorden heen lees, aanvoel wat er tussen de regels door gezegd wordt, een levende ervaringswereld aanvoel, dan krijgt de Schrift de kans die ze verdient. Zij wil haar binnenkant blootgeven.
De vroegchristelijke leraren zouden zeggen: zij wil haar `geestelijke zin′ prijsgeven en niet opgesloten blijven in de `letterlijke betekenis′. Met de `letterlijke betekenis′ begin je, maar je blijft bij deze buitenkant niet staan als je de Schrift respecteert.